CLT'nin Yabancılara Sağladığı Haklar
Brezilya'da CLT (Consolidação das Leis do Trabalho) kapsamında çalışan her yabancı, Brezilyalılarla tam eşit haklara sahiptir. İşte bilmeniz gerekenler:
1. FGTS (Fundo de Garantia do Tempo de Serviço)
FGTS, Türkiye'deki kıdem tazminatına benzeyen bir fondur.
Nasıl Çalışır:
- •Her ay maaşınızın %8'i ayrı bir FGTS hesabına yatırılır (işveren öder)
- •Caixa Econômica Federal'de özel hesap açılır
- •Faizsizdir ama enflasyona karşı korunur (TR + %3/yıl)
Ne Zaman Çekilir:
- •İşveren haklı sebep olmadan işten çıkarırsa (demissão sem justa causa): tamamı + %40 ceza
- •Emeklilik
- •Kanser veya AIDS teşhisi
- •Ev satın alma (koşullar var)
- •Doğal afet
Türk Expat için Not: FGTS hesabınızdaki birikimi Brezilya'dan ayrılırken de çekebilirsiniz. Bunun için "residente no exterior" beyanı gerekir.
2. 13. Maaş (Décimo Terceiro Salário)
Brezilya'da çalışanlar yılda 13 aylık maaş alır.
Ödeme Takvimi:
- •1. taksit: Kasım ayında (maaşın yarısı)
- •2. taksit: 20 Aralık'a kadar (kalan yarı)
Hesaplama: 12 ay tam çalışıldıysa tam bir maaş. Yılın bir kısmında çalışıldıysa orantılı ödenir.
Vergi: 13. maaş üzerinden IRRF ve INSS hesaplanır.
3. Yıllık İzin (Férias)
Her 12 aylık çalışma döneminin ardından 30 gün ücretli izin hakkı doğar.
Önemli Detaylar:
- •Férias ödemesi izin başlamadan ödenmeli
- •Abono de Férias: İzin parasının 1/3'ü ek ödenir (bonus)
- •3 parçaya bölünebilir (en az biri 14 gün)
- •Kullanılmayan izin toplulamaz — süresi dolmadan kullanılmalı
4. Fazla Mesai (Hora Extra)
CLT'ye göre fazla mesai:
- •Normal çalışma saatinin en az %50 üzerinde ücret
- •Gece mesaisi: %20 ek
- •Cumartesi: Anlaşmaya göre (%50 veya telafi izni)
- •Pazar/tatil: En az %100 ek veya telafi
5. İşten Çıkarılma Tazminatı
| Durum | Tazminat |
| Haklı sebep yok (demissão sem justa causa) | FGTS + %40 ceza + aviso prévio |
| Kendi istifanız (pedido demissão) | Sadece FGTS (cezasız) |
| Karşılıklı anlaşma (acordo) | FGTS + %20 ceza + yarım aviso |
6. INSS Kesintileri
CLT çalışanlar INSS (sosyal güvenlik) katkı payı öder:
| Maaş Dilimi | Oran |
| R$ 0 – 1.518 | %7,5 |
| R$ 1.518 – 2.594 | %9 |
| R$ 2.594 – 3.856 | %12 |
| R$ 3.856 üzeri | %14 |
INSS'e katkı yapan yabancılar Brezilya emekliliği için de hak kazanır (Türkiye-Brezilya sosyal güvenlik anlaşması mevcuttur).
PJ Seçeneği ile Karşılaştırma
| Özellik | CLT | PJ |
| FGTS | ✅ Var | ❌ Yok |
| 13. maaş | ✅ Var | ❌ Yok |
| Tatil | ✅ Var | ❌ Yok |
| Net maaş | Düşük | Yüksek |
| Güvence | Yüksek | Düşük |
*Kaynak: CLT, Lei 5.452/1943; FGTS Kanunu 8.036/1990*